Home » Συλλογικοί τόμοι

Category Archives: Συλλογικοί τόμοι

Πρόσφατα άρθρα

Κώστας Ντίνας & Ελένη Γρίβα. 2017. Η διδασκαλία και οι χρήσεις της ελληνικής γλώσσας σε σύγχρονα (δια/πολυ)πολιτισμικά περιβάλλοντα. Στο: Τσιτσανούδη, Ν. (επιμ.) Ελληνική Γλώσσα Πολιτισμός και ΜΜΕ. Gutenberg, σσ. 23-57

Περίληψη

Σε μια εποχή που διακρίνεται από ρευστότητα και επιδείνωση των τοπίων σε όλα σχεδόν τα επίπεδα, ο ρόλος της γλώσσας, που αναμετράται με την ιμπεριαλιστική εικόνα, γίνεται ολοένα και περισσότερο σημαντικός. Η εστίαση στην «ασθενή» ελληνική γλώσσα, με βάση τον γλωσσικό ηγεμονισμό, δείχνει επιτακτική και, σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ο τόμος επιχειρεί την ενίσχυση της σύνδεσής της με τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης. Επιμένει στην ανάδειξη νεωτερικών ζητημάτων αιχμής, όπως η σχέση της αρχαιοελληνικής γραμματείας με τη δημοσιογραφία, η έννοια της εξουσίας σε κλασικά κείμενα και η μετα-μνημονιακή γλώσσα στη δημόσια σφαίρα. Κορυφαίοι γλωσσολόγοι, νεοελληνιστές και καθηγητές από τα Πανεπιστήμια της Ελλάδας, του Harvard και του Rio de Janeiro καταθέτουν τις απόψεις τους για τη διδασκαλία και τις χρήσεις της ελληνικής γλώσσας σε δια/πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα, την τυποποίησή της και τις γλωσσικές απεικονίσεις της κρίσης, για να καταλήξουν στην «αποθέωση» της γλώσσας ως μείζονος εργαλείου για την καταπολέμηση του φόβου και της χειραγώγησης.

Περιεχόμενα

Πρόλογος || Εισαγωγή || 1. (Δια/πολυ)πολιτισμική αφύπνιση και επικοινωνία στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας: Διδακτικές πρακτικές, προτάσεις και προοπτικές || 2. Η αλληλεξάρτηση των λέξεων σε σημασιολογικό επίπεδο και ο ολιστικός χαρακτήρας της λεξικής γνώσης: Διδακτικές συνέπειες στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας || 3. Επίπεδη και συναισθηματική αφήγηση: Δύο στρατηγικές σε σχέση με την ακουστική μνήμη και την αναδιήγηση στη διδακτική πράξη – Ερευνητική εργασία σε πολιτισμική θεώρηση των ΜΜΕ έναντι ενός ερευνητικού παραδείγματος εκπαιδευτικής γλωσσικής πραγματικότητας || 4. Ο ελληνικός πολιτισμός ανά γλώσσα: Ένα πανόραμα της διδασκαλίας των Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Ζανέιρο της Βραζιλίας || 5. Γλωσσοϊδεολογικές διαστάσεις στην τυποποίηση της Νέας Ελληνικής || 6. «Το λεξικό μας» για τις τάξεις Δ΄, Ε ΄, Στ ΄του Δημοτικού Σχολείου || 7. Επικοινωνία και ελευθερία της έκφρασης στον Όμηρο || 8. Ιατρικό απόρρητο από την αρχαιότητα στη σύγχρονη «μιντιακή» εποχή || 9. Ο «δημοσιογραφικός λόγος» ενός βυζαντινού χρονογράφου – Η περίπτωση του Ιωάννη Μαλάλα (6ος αι. μ.Χ.) || 10. Ισχύς, εξουσία και νομιμότητα στον 21ο αιώνα: Η συμβολή του Max Weber || 11. Οι εννοιολογικές μεταφορές στον Τύπο την εποχή της λιτότητας || 12. Οι «ασθενείς» και οι «γιατροί» των μνημονίων: Γλωσσικές απεικονίσεις του ελληνικού χρέους σε κείμενα της δημόσιας σφαίρας || 13. Ο αντίλογος των πλατειών και ο λόγος των ΜΜΕ στην Ελλάδα της κρίσης || 14. Εννοιακές και οπτικές μεταφορές σε προεκλογικά σποτ: Η περίπτωση των εθνικών εκλογών του Ιανουαρίου του 2015 || 15. Η γλώσσα ως εργαλείο υπερνίκησης του φόβου: Μια απόπειρα κατανόησης της διττής χρήσης της λειτουργίας της γλώσσας || Βιογραφικά συγγραφέων || Ευρετήριο εννοιών και όρων.

Παρατηρήσεις

Τα κείμενα γράφουν οι: Κώστας Ντίνας, Ελένη Γρίβα, Ναπολέων Μήτσης, Σμαράγδα Παπαδοπούλου, Fernanda Lemos de Lima, Luciana Povoa de Almeida Silva, Αθανάσιος Μιχάλης, Γεώργιος Δ. Καψάλης, Ιωάννης Πετρόπουλος, Ιωάννης Στε?ανίδης, Χαράλαμπος Στεργιούλης, Νικόλας Πρεβελάκης, Ζωή Γαβριηλίδου, Νικολέττα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη, Διονύσης Γούτσος, Περικλής Πολίτης, Κωνσταντίνος Β. Ζορμπάς.

Η ιστοσελίδα του βιβλίου

Ντίνας, Κ., Αντωνοπούλου, Σ. & Κονσούλη, Ε. 2016. Σωφρόνης Χατζησαββίδης: ο επιστήμονας, ο εκπαιδευτικός, ο άνθρωπος: οι συνεισφορές του σε διαδικτυακή κοινότητα Επιμορφούμενων εκπαιδευτικών. Στο: Χοντολίδου, Ε., Τσοκαλίδου, Ρ., Τεντολούρης, Φ., Κυρίδης, Α. & Βακαλόπουλος, Κ. (επιμ.) Μνήμη Σωφρόνη Χατζησαββίδη. Γλωσσ(ολογ)ικές & παιδαγωγικές προσεγγίσεις. Gutenberg, σσ. 17-34

Περιεχόμενα

Eισαγωγή επιμελητών και επιμελητριών || Σωφρόνης Χατζησαββίδης: ο επιστήμονας, ο εκπαιδευτικός, ο άνθρωπος: οι συνεισφορές του σε διαδικτυακή κοινότητα Επιμορφούμενων εκπαιδευτικών || O Σωφρόνης «μας» || Σωφρόνης Χατζησαββίδης, ο γλωσσοπαιδαγωγός: ακαδημαϊκή νεκρολογίαγια τονΠρώτοΚορυφαίο || Σωφρόνης Χατζησαββίδης (1950-2014) || Για μια Γραμματική του Νεοελληνικού Επιστημονικού Λόγου || H ανάλυση αναγκών ως μέσο για την ενδυνάμωση μητέρων μεταναστριών που μαθαίνουν τη Νέα Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα || Έμφυλη ετερότητα και πολιτιστική βία: μελετώντας τον λόγο Του εγχειριδίου Φυσικής Αγωγής του Γυμνασίου, υπό το πρίσμα της Κριτικής Παιδαγωγικής της Ειρήνης || Διερευνώντας τις (καθημερινές) αφηγήσεις και τη θέση τους στην κριτική γλωσσική εκπαίδευση || Η αξιοποίηση της σχολικής γραμματικής του Γυμνασίου στην κατεύθυνση του κριτικού γραμματισμού: ακολουθώντας την πρόταση του Σωφρόνη Χατζησαββίδη || Γραμματικά και υφολογικά φαινόμενα ως φορείς άρρητων πολιτισμικών νοημάτων στην ελληνική και γαλλική γλώσσα || Je suis “belgophone”! Είμαι βελγόφωνος! Le francais parle en Belgique. Τα γαλλικά όπως ομιλούνται στο Βέλγιο || Ο γραπτός λόγος ως αναθεώρηση: θεωρία και πράξη || Ελλάδα 2015: νέα πολυπολιτισμικά κοινωνικά συγκείμενα. Nέα ζητήματα γλωσσικής εκπαιδευτικής πολιτικής; || «Του κύκλου τα γυρίσματα»: σχολικός χρόνος, διδακτικά σχήματα και γλωσσική διδασκαλία || Επαναπροσδιορίζοντας την καλλιέργεια τουγραπτού λόγου στις σχολικές κοινότητες: Προς μια διαλογική-κριτική οπτική || Η σημασία ως σήμανση και χρήση: διερευνώντας τα δεδομένα αλλά και τα αποτελέσματα μιας αναγκαίας μετεξέλιξης που οδήγησε από τους τύπους στις σημασίες και από τις γραμματικές προτάσεις στα εκφωνήματα || Ευαγγελινός Αποστολίδης-Σοφοκλής: ένας πρωτοπόρος μελετητής της Ελληνικής Γλώσσας και της Ιστορίας της || Σταθερότητα και μεταβλητότητα των κειμένων: συνταγές μαγειρικής ενός (και κάτι) αιώνα || Κειμενικά είδη και κριτικός γραμματισμός: μια «ανοιχτή» σχέση; || Αναστοχαστικότητα και ανάπτυξη όρων συνεργασίας στην έρευνα γύρω από την ετερογένεια του σχολείου || Οι αθέατες στρεβλώσεις της ελλαδικής σχολικής Ιστοριογραφίας: μια πρώτη προσέγγιση στα διδακτικά εγχειρίδια της προ της μεταπολίτευσης περιόδου || Πολιτικές δια βίου μάθησης και Εκπαίδευσης Ενηλίκων || Για την ψηφιακή ανάγνωση || Σκέψεις για την πολυπολιτισμική παιδική λογοτεχνία || Σχολείο & επιλογή μαθητών και μαθητριών || Διερευνώντας τις διαλογικές πρακτικές των μαθητών σε ομάδες εργασίας: μια κοινωνικο-πολιτισμική μελέτη περίπτωσης || Η ποιητική της οδύνης, του έρωτα, της παρακμής και του θανάτου || Η διαμόρφωση της υποκειμενικότητας των καλλιτεχνών-καθηγητών τέχνης: μύθοι-δημιουργικότητα και παιδαγωγικός λόγος || Κοινωνικά στερεότυπα και αναπαραστάσεις για τους Τσιγγάνους στο λόγο φοιτητριών και φοιτητών των Παιδαγωγικών Τμημάτων του Α.Π.Θ. || Ο ρόλος και η σημασία της Θεατροπαιδαγωγικής στη δημιουργία περιβαλλόντων κοινωνικο-πολιτισμικής και γνωστικής μαθητείας για την παραγωγή γραπτού λόγου || Η γνώμη των εκπαιδευτικών των Πειραματικών Δημοτικών Σχολείων ΠΤΔΕ-ΑΠΘ για τηνΈκθεση Περιγραφικής Αξιολόγησης και τις επιδράσεις της || Επιτεύγματα της εφηβικής ηλικίας: ανάπτυξη πολιτικής σκέψης και ολοκλήρωση της εικόνας του εγώ || Eνθαρρύνοντας το γραμματισμό με τα αγαπημένα παιχνίδια των παιδιών: «Βάζεις το σημαδάκι με το ποντίκι στο angry birds και με το ποντίκι το πας πίσω και μετά το εκτοξεύεις» || Οι εκπαιδευόμενοι στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας: ανάγκες, προσδοκίες και συναισθήματα || Το ζήτημα της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας στο πεδίο της εκπαιδευτικής πολιτικής και της παιδαγωγικής πρακτικής από το 1923 ως σήμερα: από την απαξίωση στη μεταρρύθμιση-η διάσταση της εκπαιδευτικής πολιτικής || Μία βιβλιοπαρουσίαση, δύο γνωριμίες και ένας αποχαιρετισμός || Βιογραφικά συγγραφέων

Παρατηρήσεις

Τα κείμενα γράφουν οι: Κωνσταντίνος Ντίνας, Σταυρούλα Αντωνοπούλου, Ελένη Κονσούλη, Έλση Ντολιοπούλου, Φίλιππος Τεντολούρης, Δημήτρης Τομπαΐδης, ʼννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Γιώργος Ανδρουλάκης, Βιργινία Αρβανιτίδου, Αργύρης Αρχάκης, Λευτέρης Βεκρής, Γεωργία Ιωαννίτου, Βασιλική Κούζα, Σταύρος Καμαρούδης, Μέλλω-Αιμιλία Κέκια, Αγγελική Κοιλιάρη, Δημήτρης Κουτσογιάννης, Τριανταφυλλιά Κωστούλη, Ναπολέων Μήτσης, Θανάσης Νάκας, Μαρία Παπαδοπούλου, Σταυρούλα Τσιπλάκου, Ρούλα Τσοκαλίδου, Κωνσταντίνος Απ. Βακαλόπουλος, Δημήτρης Κ. Βεργίδης, Κωνσταντίνος Βρύζας, Μελπομένη Τσιτουρίδου, Δημήτρης Θ. Ζάχος, Ελένη Κατσαρού, Βασίλης Τσάφος, Ανδρέας Καρακίτσιος, Ευμορφία Κηπουροπούλου, Αργύρης Κυρίδης, Χρήστος Τουρτούρας, Αντώνης Λενακάκης, Δέσποινα Βασαρμίδου, Γιάννης Σπαντιδάκης, Τάσος Λιάμπας, Κωνσταντίνος Γ. Μπίκος, Μαρία Μπιρμπίλη, Μαρία Παπανδρέου, Βάσω Νικολοπούλου, Γιώτα Χατζηθεοχάρους, KωστήςΤσιούμης, Ελένη Χοντολίδου

Ο τόμος

Μαρωνίτη, Κ., Στάμου, Α., Γρίβα, Ε. & Ντίνας, Κ. 2016. Αναπαραστάσεις της γλωσσικής ποικιλότητας στον τηλεοπτικό λόγο: Εφαρμόζοντας ένα πρόγραμμα κριτικού γραμματισμού σε παιδιά πρωτοσχολικής ηλικίας. Στο: Στάμου Α.Γ., Πολίτης Π., Αρχάκης Α. (2016) (επιμ.). Γλωσσική Ποικιλότητα και Κριτικοί Γραμματισμοί στον Λόγο της Μαζικής Κουλτούρας: Εκπαιδευτικές Προτάσεις για το Γλωσσικό Μάθημα. Καβάλα: Εκδόσεις Σαΐτα, σσ. 57-94

Several studies have acknowledged the central role of popular cultural texts in the shaping of young children’s out-of-school literacy experiences and how these texts represent linguistic variation through the lens of ideologies, reproducing established perceptions of the linguistic practices of social groups. In this context, it is necessary to promote students’ critical stance towards the representations of sociolinguistic diversity constructed in those texts, in order for them to become aware of the ideological function of these representations, and of the stereotypes probably reproduced.

In this study, we present a critical literacy project designed for and implemented to primary school children of Grade 1 and 2, with the aim to develop their critical awareness of television representations of linguistic variation. The approach adopted for the design of the learning material and the implementation of the critical literacy project was the task-based learning. The results of the assessment of the project revealed that students’ sociolinguistic awareness was enhanced. In particular, they were able to realize that the different linguistic varieties which are contrasted in television discourse often provoke misunderstandings, as well as that sociolinguistic differences usually co-exist with semiotic (e.g. dress code, appearance) and with ideological differences among TV characters. On the other hand, they seemed to have realized in a more systematic way that there is a divergence between the speech of TV characters and their own sociolinguistic experience, through a critical discussion on specific samples of television discourse. However, some difficulties were observed in the interventions, especially during Critical Recontextualization, in which children could not avoid reproducing stereotypical depictions of sociolinguistic diversity. Evaluating the results of our small- scale project as encouraging, the design and implementation of similar critical literacy projects on a more systematic basis is deemed necessary, in order to eliminate established perceptions about social and sociolinguistic reality.

Αρκετές έρευνες έχουν αναδείξει τον κεντρικό ρόλο που παίζουν τα κείμενα μαζικής κουλτούρας στις εξωσχολικές εμπειρίες γραμματισμού των παιδιών αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα κείμενα αναπαριστούν τη γλωσσική ποικιλότητα μέσα από τον φακό των ιδεολογιών, αναπαράγοντας καθιερωμένες αντιλήψεις για τις γλωσσικές πρακτικές των κοινωνικών ομάδων. Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαία η καλλιέργεια κριτικής στάσης από τους/τις μαθητές/τριες απέναντι στις αναπαραστάσεις της γλωσσικής ποικιλότητας που κατασκευάζονται σε αυτά τα κείμενα, ώστε να αποκτήσουν επίγνωση της ιδεολογικής λειτουργίας αυτών των αναπαραστάσεων, αλλά και των στερεοτύπων που ενδεχομένως συντηρούν και αναπαράγουν.

Στην παρούσα εργασία παρουσιάζουμε ένα πρόγραμμα κριτικού γραμματισμού που σχεδιάσαμε και εφαρμόσαμε σε παιδιά πρωτοσχολικής ηλικίας (Α′ και Β′ Δημοτικού), με σκοπό την ανάπτυξη της κριτικής τους επίγνωσης σε φαινόμενα τηλεοπτικής αναπαράστασης της γλωσσικής ποικιλότητας. Η προσέγγιση που υιοθετήθηκε για τον σχεδιασμό του εκπαιδευτικού υλικού και την υλοποίηση του προγράμματος κριτικού γραμματισμού ήταν η δραστηριοκεντρική (task-based learning). Από τα αποτελέσματα της αξιολόγησης του προγράμματος, φάνηκε πως η κοινωνιογλωσσική επίγνωση των μαθητών/τριών ενισχύθηκε. Συγκεκριμένα, μπόρεσαν να αντιληφθούν ότι οι διαφορετικές γλωσσικές ποικιλίες που ‘διασταυρώνονται’ στον τηλεοπτικό λόγο δημιουργούν συχνά προβλήματα κατανόησης μεταξύ των τηλεοπτικών χαρακτήρων, καθώς και πως οι κοινωνιογλωσσικές διαφορές συνήθως συνυπάρχουν με σημειωτικές (π.χ. ντύσιμο, εμφάνιση), αλλά και με ιδεολογικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των τηλεοπτικών χαρακτήρων. Από την άλλη, έδειξαν να συνειδητοποιούν με πιο συστηματικό τρόπο πως υπάρχει απόκλιση μεταξύ της ομιλίας των τηλεοπτικών χαρακτήρων που παρακολούθησαν και της δικής τους κοινωνιογλωσσικής εμπειρίας, μέσα από την κριτική συζήτηση πάνω σε συγκεκριμένα δείγματα τηλεοπτικού λόγου. Ωστόσο, παρατηρήθηκαν κάποιες δυσκολίες στις παρεμβάσεις, και ειδικότερα στο στάδιο της Κριτικής Αναπλαισίωσης, όπου τα παιδιά δεν απέφυγαν να αναπαραγάγουν τη στερεότυπη τηλεοπτική απεικόνιση της γλωσσικής ποικιλότητας, με αποτέλεσμα να μην κατορθώσουν να μεταφέρουν με κριτικό τρόπο τη νεοαποκτηθείσα γνώση σε ένα άλλο πλαίσιο. Αποτιμώντας τα αποτελέσματα αυτής της μικρής μας προσπάθειας ως ενθαρρυντικά, κρίνουμε απαραίτητο τον σχεδιασμό και την εφαρμογή αντίστοιχων προγραμμάτων κριτικού γραμματισμού σε πιο συστηματική βάση, με σκοπό την αποδυνάμωση παγιωμένων αντιλήψεων για την κοινωνι(ογλωσσ)ική πραγματικότητα.

Η εισήγηση

Ολόκληρος ο τόμος

Ντίνας, Κ. 2015. Η αξιοποίηση της διαλεκτικής ποικιλίας στο πλαίσιο της παιδαγωγικής του κριτικού γραμματισμού. Η εμπειρία μιας διδακτικής απόπειρας. Στο: Τζακώστα (επιμ.) Η διδασκαλία των νεοελληνικών γλωσσικών ποικιλιών και διαλέκτων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση: Θεωρητικές προσεγγίσεις και διδακτικές εφαρμογές. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg, σσ. 167-186

H ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ –αδιαμφισβήτητη για κάθε γλώσσα– με τις πολλές της διαστάσεις απασχόλησε και απασχολεί γλωσσολόγους και παιδαγωγούς. Μία από τις πιο παλιές και γνωστές της εκφάνσεις είναι η γεωγραφική, γνωστή και ως οριζόντια διαλεκτική ποικιλία. Οι διάλεκτοι, την αξία και τη σημασία των οποίων για την ολοκληρωμένη μελέτη κάθε γλώσσας οι ειδικοί επιστήμονες εξαίρουν με ιδιαίτερη έμφαση, δεν αντιμετωπίσθηκαν πάντα και παντού με την ίδια προσοχή και ευαισθησία. Οι λόγοι είναι πολλοί και έχουν να κάνουν συνήθως με τη στάση που οι κοινωνίες, κάτω από τις κατά καιρούς συγκυρίες και τις γενικότερες ιδεολογικές και πολιτικές τους επιλογές, διαμόρφωναν προς την ετερότητα, υπό τις διάφορες εκδοχές της.

Τη σημερινή εποχή, παρόλη τη διαφαινόμενη ομογενοποίηση που επιχειρείται υπό την επίδραση της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και της επικράτησης του διαδικτύου, οι διάλεκτοι και η γλωσσική ποικιλία γενικά αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερα θετικό πνεύμα ως φορείς πολιτιστικών και γλωσσικών αξιών. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται σε γλωσσοδιδακτικό επίπεδο η Παιδαγωγική του Κριτικού Γραμματισμού με τις διάφορες εκδοχές της (πρβλ. την Παιδαγωγική του Γραμματισμού Βάσει των Κειμενικών Ειδών της Σχολής του Σίδνεϊ και την Παιδαγωγική των Πολυγραμματισμών), τοποθετούμενη απολύτως θετικά έναντι της γλωσσικής / διαλεκτικής ποικιλότητας και ενσωματώνοντάς την δημιουργικά στα προγράμματα γλωσσικής διδασκαλίας.

Στο πλαίσιο αυτό, παρουσιάζονται εδώ οι εμπειρίες από μία διδακτική απόπειρα αξιοποίησης της γεωγραφικής γλωσσικής ποικιλίας στο γυμνάσιο.

ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙΔΙΑ: γλωσσική ποικιλότητα, διδακτική της γλωσσικής ποικιλίας, Παιδαγωγική του Κριτικού Γραμματισμού.

Ντίνας, Κ. & Κονσούλη, Ε. 2015. Μελέτες περίπτωσης από την η-κοινότητα της Α/βάθμιας. Στο: Κουτσογιάννης, Δ. & Μάτος, Α. (επιμ.) Διαδικτυακές κοινότητες εκπαιδευτικών για τα γλωσσικά μαθήματα: σχεδιασμός και εμπειρία. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, σσ. 255-277

Το παρόν βιβλίο παρουσιάζει την επιστημονική υπόσταση και την εμπειρία από την τριετή λειτουργία της διαδικτυακής κοινότητας Διάλογος, η οποία λειτούργησε υπό την αιγίδα του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ) από τον Μάρτιο του 2012 μέχρι τον Ιούνιο του 2015. Η ευρύτερη αυτή κοινότητα αποτελούνταν από τέσσερις επιμέρους κοινότητες, οι οποίες εστίαζαν στη διδασκαλία των γλωσσικών μαθημάτων στην Α/βάθμια και Β/βάθμια εκπαίδευση. Οι κοινότητες αυτές ήταν: μία της Α/βάθμιας εκπαίδευσης με εστίαση στη διδασκαλία της νέας ελληνικής (ν.ε.) γλώσσας και λογοτεχνίας και τρεις της Β/βάθμιας εκπαίδευσης με εστίαση στη διδασκαλία της ν.ε. γλώσσας, της ν.ε. λογοτεχνίας και της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας. Παράλληλα, όλοι οι εκπαιδευτικοί στο σύνολό τους αποτελούσαν μια ενιαία κοινότητα. Το έργο συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση». Βασικός στόχος του συγκεκριμένου έργου (Τίτλος Πράξης: «Δημιουργία πρωτότυπης μεθοδολογίας εκπαιδευτικών σεναρί- ων βασισμένων σε ΤΠΕ και δημιουργία εκπαιδευτικών σεναρίων για τα μαθήματα της ελληνικής γλώσσας στην Α/βάθμια και Β/βάθμια εκπαίδευση») ήταν να αναπτύξει διδακτικούς πόρους (σενάρια) για την παιδαγωγική αξιοποίηση όλων των διδακτικών αντικειμένων, επομένως και των γλωσσικών μαθημάτων, όπου και εστίασε ο Διάλογος.

Μελέτες περίπτωσης από την η-κοινότητα της Αβάθμιας

Ντίνας, Κ. & Αντωνοπούλου, Σ. 2015. Η-συντονισμός στη διαδικτυακή κοινότητα της Α/βάθμιας. Στο: Κουτσογιάννης, Δ. & Μάτος, Α. (επιμ.) Διαδικτυακές κοινότητες εκπαιδευτικών για τα γλωσσικά μαθήματα: σχεδιασμός και εμπειρία. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, σσ. 136-142

Το παρόν βιβλίο παρουσιάζει την επιστημονική υπόσταση και την εμπειρία από την τριετή λειτουργία της διαδικτυακής κοινότητας Διάλογος, η οποία λειτούργησε υπό την αιγίδα του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ) από τον Μάρτιο του 2012 μέχρι τον Ιούνιο του 2015. Η ευρύτερη αυτή κοινότητα αποτελούνταν από τέσσερις επιμέρους κοινότητες, οι οποίες εστίαζαν στη διδασκαλία των γλωσσικών μαθημάτων στην Α/βάθμια και Β/βάθμια εκπαίδευση. Οι κοινότητες αυτές ήταν: μία της Α/βάθμιας εκπαίδευσης με εστίαση στη διδασκαλία της νέας ελληνικής (ν.ε.) γλώσσας και λογοτεχνίας και τρεις της Β/βάθμιας εκπαίδευσης με εστίαση στη διδασκαλία της ν.ε. γλώσσας, της ν.ε. λογοτεχνίας και της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας. Παράλληλα, όλοι οι εκπαιδευτικοί στο σύνολό τους αποτελούσαν μια ενιαία κοινότητα. Το έργο συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση». Βασικός στόχος του συγκεκριμένου έργου (Τίτλος Πράξης: «Δημιουργία πρωτότυπης μεθοδολογίας εκπαιδευτικών σεναρίων βασισμένων σε ΤΠΕ και δημιουργία εκπαιδευτικών σεναρίων για τα μαθήματα της ελληνικής γλώσσας στην Α/βάθμια και Β/βάθμια εκπαίδευση») ήταν να αναπτύξει διδακτικούς πόρους (σενάρια) για την παιδαγωγική αξιοποίηση όλων των διδακτικών αντικειμένων, επομένως και των γλωσσικών μαθημάτων, όπου και εστίασε ο Διάλογος.

Η-συντονισμός στη διαδικτυακή κοινότητα της Αβάθμιας

Dinas, K. 2015. Greek Language: The Oldest Spoken Language in Europe. Keynote speaker στο Tsitsanoudis-Mallidis, N. Greek language in children’s society. New York: Untested Ideas Research Center, σσ. 7-20

TOPIC: Greek Language: The Oldest Spoken Language in Europe

Highlights of this keynote speech:

• the historical development of the Greek language from its appearance to the present day

• the spread and dissemination during the long historical route
• the many interactions of her in contact with many other languages, and
• the communicative dimension from antiquity to the present day

Ντίνας, Κ. 2015. Οι σχολικές γραμματικές προτείνουν τη διδακτική αξιοποίησή τους. Στο: Ανδρουλάκης, Γ. (επιμ.) Γλωσσική Παιδεία, 35 Μελέτες αφιερωμένες στον καθηγητή Ναπολέοντα Μήτση. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg, σσ. 203-214

Αντικείμενο της έρευνας είναι οι σχολικές γραμματικές μετά τη γλωσσοεκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1976 και ο τρόπος με τον οποίο προτείνουν τη διδακτική αξιοποίηση τους. Προκύπτει ότι σταδιακά εγκαταλείπονται παραδοσιακές και δομιστικές επιλογές και υιοθετούνται πιο σύγχρονες επικοινωνιακές και μετα-επικοινωνιακές επιλογές.

Λέξεις-κλειδιά: γραμματική, γλωσσική δομή, γλωσσοδιδακτική

The aim of this research is to show how school grammars, after the linguistic and educational reform done in 1976, suggest their exploitation utilization. The result of this investigation is that gradually traditional and structuralist options are abandoned and most modern communication and meta-communication options adopted.

Keywords: grammar, language structure, language teaching

Οι σχολικές γραμματικές προτείνουν τη διδακτική αξιοποίησή τους

Ντίνας, Κ. 2013. Η γλωσσική ποικιλότητα στο πλαίσιο της παιδαγωγικής του Κριτικού Γραμματισμού. Στο: Τσιτσανούδη-Μαλλίδη, Ν. (επιμ.) Γλώσσα και Σύγχρονη (Πρωτο)σχολική Εκπαίδευση. Επίκαιρες προκλήσεις και προοπτικές. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg, σσ. 265-303

Η γλωσσική ποικιλότητα, μια πραγματικότητα αδιαμφισβήτητη για κάθε γλώσσα, απασχόλησε γλωσσολόγους και παιδαγωγούς από πολύ παλιά. Η στάση απέναντί της διαμορφώνεται ανάλογα με τις γενικότερες ιδεολογικές και πολιτικές επιλογές της κοινωνίας και επηρεάζει τη γλωσσική πολιτική που κάθε φορά ακολουθείται. Την εποχή της δημιουργίας των εθνικών κρατών υπερίσχυσε η τάση για γλωσσική ομογενοποίηση.

Σήμερα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας και της επικράτησης του Διαδικτύου, ενώ θα περίμενε κανείς η γλωσσική ποικιλότητα να παραχωρεί τη θέση της στη γλωσσική ομογενοποίηση, αυτή εμφανίζεται με νέες μορφές και διαστάσεις (πβ. υπο-πολιτισμικές εκδοχές της αγγλικής γλώσσας, γλωσσικές ποικιλίες που οφείλονται στη νέα τεχνολογία και κυρίως στο Διαδίκτυο), ώστε να δικαιολογείται ο ισχυρισμός ότι για τη γλωσσική ποικιλότητα «δεν έχουμε ακόμα δει τίποτα».

Η Παιδαγωγική του Κριτικού Γραμματισμού με τις διάφορες εκδοχές της (πβ. Παιδαγωγική του Γραμματισμού με Βάση τα Κειμενικά Είδη της Σχολής του Σίδνεϊ, Παιδαγωγική των Πολυγραμματισμών) τοποθετείται απολύτως θετικά απέναντι στη γλωσσική ποικιλότητα και την ενσωματώνει δημιουργικά στα Προγράμματα Γλωσσικής Διδασκαλίας.

Η γλωσσική ποικιλότητα στο πλαίσιο της παιδαγωγικής του Κριτικού Γραμματισμού

Ντίνας, Κ. & Ξανθόπουλος, Αν. 2012. Κείμενα των μέσων μαζικής επικοινωνίας για τη διδασκαλία της γλώσσας στο δημοτικό σχολείο. Στο: Κούρτη, Ευαγ. (επιμ.) Παιδική ηλικία και μέσα μαζικής επικοινωνίας. Αθήνα: Ηρόδοτος/ O.M.E.P., τόμ. 2ος, σσ. 287-303

Στο κεφάλαιο που ακολουθεί οι συγγραφείς παρουσιάζουν τα αποτελέσματα μιας έρευνας που πραγματοποίησαν στα σχολικά βιβλία της γλώσσας των τεσσάρων μεγαλυτέρων τάξεων του δημοτικού σχολείου. Ο στόχος τους ήταν αφενός να καταγράψουν στα εγχειρίδια κάθε κείμενο που προέρχεται από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και, αφετέρου, να εντοπίσουν τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται διδακτικά, προκειμένου να ελέγξουν κατά πόσο οι πρόνοιες του αναλυτικού προγράμματος εφαρμόζονται για τα κείμενα αυτά. Πρώτα, ταξινόμησαν τα κείμενα ως προς το μέσο στο οποίο δημοσιεύονται (εφημερίδα, περιοδικό, διαδίκτυο, τηλεόραση, κ.λπ.) και ως προς το γένος λόγου και τον κειμενικό τύπο στον οποίο ανήκουν. Έπειτα, κατέγραψαν ποια «γραμματική» καλλιεργείται στους μαθητές μέσω της διδασκαλίας τέτοιων κειμένων, η παραδοσιακή ή αυτή του «κειμένου». Ταυτόχρονα, παρουσιάζουν ένα πλήθος άλλων πληροφοριών, όπως τους συγγραφείς και το μέγεθος των κειμένων, το εάν έχουν διασκευαστεί, τις επιμέρους εφημερίδες και περιοδικά από τα οποία προέρχονται, και διάφορες άλλες. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα κείμενα των ΜΜΕ αποτελούν το 19% του συνόλου των κειμένων που βρίσκονται στα σχολικά βιβλία αποτελώντας ένα σημαντικότατο κομμάτι τους. Προέρχονται κυρίως από περιοδικά και ένθετα που απευθύνονται σε παιδιά και δευτερευόντως από το διαδίκτυο και τις εφημερίδες. Η διδακτική αξιοποίηση των κειμένων δείχνει ότι περίπου ένα στα τρία αφορά αποκλειστικά την καλλιέργεια της παραδοσιακής γραμματικής και ένα ανάλογο ποσοστό την καλλιέργεια της γραμματικής του κειμένου. Εν κατακλείδι, τα βιβλία υλοποιούν σε ένα βαθμό τις πρόνοιες του αναλυτικού προγράμματος, αλλά είναι συζητήσιμο αν αυτός ο βαθμός είναι ομοιόμορφος και ικανοποιητικός για όλες τις τάξεις και για όλες τις παραμέτρους που ερευνήθηκαν.

Κείμενα ΜΜΕ