Home » Συλλογικοί τόμοι (Page 2)

Category Archives: Συλλογικοί τόμοι

Πρόσφατα άρθρα

Ντίνας, Κ. & Κουκουρίκου Α. 2011. Η παραγωγή πολυτροπικών κειμένων στα νέα σχολικά εγχειρίδια της γλώσσας του Δημοτικού σχολείου. Στο: Πουρκός Μ. & Κατσαρού, Ε. (επιμ.) Βίωμα, Μεταφορά και Πολυτροπικότητα: Εφαρμογές στην Επικοινωνία την Εκπαίδευση, τη Μάθηση και τη Γνώση, Νησίδες

Ο γραπτός λόγος αποτέλεσε και αποτελεί σημαντικό και καθοριστικό σημείο της ανθρώπινης εξέλιξης και του ανθρώπινου πολιτισμού. Τα τελευταία χρόνια, καθώς οι κοινωνικές, τεχνολογικές και οικονομικές ανάγκες αλλάζουν, οι χρήσεις και οι μορφές του γραπτού λόγου υφίστανται βαθιές αλλαγές. Η νέα επικοινωνιακή πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από τον πολυτροπικό της χαρακτήρα. Νέες μορφές επικοινωνίας διαμορφώνονται, όπου η γλώσσα δεν αποτελεί πλέον το μόνο και βασικό μέσο. Τα κείμενα δομούνται πλέον τόσο με τη γλώσσα όσο και με άλλους σημειωτικούς τρόπους, όπως είναι η εικόνα, ο ήχος, τα διαγράμματα, τα σύμβολα κ.λπ.

Τι σημαίνουν, όμως, αυτές οι αλλαγές για την εκπαίδευση και το σχολείο; Τα παιδιά – και όχι μόνο αυτά – περιβάλλονται από διάφορους τύπους πολυτροπικών κειμένων στο σπίτι, στο σχολείο, στο δρόμο, στην αγορά. Κάποια από αυτά είναι σε έντυπη μορφή, όπως τα εικονογραφημένα βιβλία, τα πληροφοριακά βιβλία, τα κόμικς, τα περιοδικά, οι εφημερίδες. Άλλα βασίζονται στην οθόνη: στην τηλεόραση, στο video, στον Η/Υ και σε διάφορες μορφές πολυμεσικής επικοινωνίας. Αυτό σημαίνει πως τα παιδιά  έχουν εμπειρίες από ένα εύρος κειμένων που συνδυάζουν τις λέξεις με εικόνες, ήχο, σύμβολα και κίνηση, εμπειρίες τις οποίες τις φέρνουν μέσα στην τάξη. Πώς, λοιπόν, καλλιεργούνται και αναπτύσσονται αυτές οι εμπειρίες στα πλαίσια της διδασκαλίας του γραπτού λόγου;

Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να μελετήσει σε ποιο βαθμό τα νέα βιβλία της γλωσσικής διδασκαλίας προετοιμάζουν τους/τις μαθητές/τριες στις ανάγκες της πολυτροπικής επικοινωνίας. Ειδικότερα, το ενδιαφέρον μας εστιάζεται στις ευκαιρίες που δίνονται στα παιδιά να παράγουν πολυτροπικά κείμενα στα πλαίσια του γλωσσικού μαθήματος.

Επιμέρους στόχοι της έρευνάς μας ήταν να καταγράψουμε:

(α) την ύπαρξη δραστηριοτήτων παραγωγής πολυτροπικών κειμένων σε κάθε τάξη,

(β) τη μορφή των δραστηριοτήτων αυτών (ελεύθερη / καθοδηγημένη ανάπτυξη),

(γ) τα είδη πολυτροπικών κειμένων που καλούνται να παράγουν οι μαθητές/τριες σε κάθε τάξη,

(δ) το μέσο επικοινωνίας που χρησιμοποιείται για την παραγωγή τέτοιων κειμένων, και

(ε) τους διάφορους συνδυασμούς τρόπων (modes) που απαιτούνται για την παραγωγή αυτών των κειμένων.

Για τη διεξαγωγή της έρευνας καταγράφηκαν και ταξινομήθηκαν όλες οι δραστηριότητες παραγωγής γραπτού λόγου που εμπεριέχονται στα Βιβλία του Μαθητή (ΒΜ) και στα Τετράδια Εργασιών (ΤΕ) της Γλώσσας, σε όλες τις τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, και αφορούν ειδικά στη δόμηση γραπτού κειμένου από τους/τις μαθητές/τριες, λαμβάνοντας υπόψη και τις οδηγίες που δίνονται στα βιβλία του δασκάλου.

Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι αν και γίνεται μία σημαντική προσπάθεια ώστε οι μαθητές/ τριες να παράγουν διάφορα είδη πολυτροπικών κειμένων, ωστόσο τα μέσα και οι τρόποι που απαιτούνται είναι πολύ περιορισμένα.

Νησίδες

Η παραγωγή πολυτροπικών κειμένων

Динас, К. 2011. По повод Автобиографията  на Григор Пърличев-Ставридис: Език или диалект? Това е въпросът. Στο: Кайчев, Н. (edit.) Григор Пърличев и братя Миладинови: Нови изледвания и прочити. София: Университетско издателство “Св. Климент Охридски”, σσ. 128-142.

Тази статия изследва характера на езиков идиом който се говори в Бившата югославска република Македония и отношенията си с българския език, по повод на «Автобиографията» на Григор Пърличев (Григориос Ставридис), публикувана на български и «македонски» език. Сравнителен преглед на два текста в всички езикови нива (фонетика, фонология, морфология, лексика, фразеология) показва, че «Македонски» основателно може да се счита като български диалект.

Език или диалект? Григор Пърличев

Στάμου, Α. & Ντίνας, Κ. 2011. Γλώσσα και τοπικότητες: Η αναπαράσταση γεωγραφικών ποικιλιών στην ελληνική τηλεόραση. Στο Πασχαλίδης, Γρ., Χοντολίδου, Ε. & Βαμβακίδου, Ι. (επιμ.) Σύνορα, Περιφέρειες, Διασπορές. Θεσσαλονίκη: University Studio Press, σσ. 289-305

Η αρχική απλουστευτική αντίληψη που επικρατούσε για την παγκοσμιοποίηση ήταν ότι προκαλεί μόνο πρακτικές ομογενοποίησης. Έχει διαπιστωθεί, ωστόσο, ότι ο κίνδυνος οικονομικής ─ και ιδιαίτερα πολιτισμικής ─ ομογενοποίησης μπορεί να δημιουργήσει και τάσεις απόκλισης, ενθαρρύνοντας την επιβεβαίωση της τοπικότητας.

    Στην παρούσα εργασία, εξετάζουμε τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται οι τοπικότητες μέσα από την τηλεοπτική προβολή γεωγραφικών διαλέκτων της ελληνικής. Η ελληνική τηλεόραση φαίνεται να βρίσκεται (και) σε ένα στάδιο ‘έμφασης της τοπικότητας’, δεδομένου ότι την περίοδο συλλογής του δείγματος (Οκτώβριος-Νοέμβριος 2006) προβάλλονταν έξι εβδομαδιαίες τηλεοπτικές σειρές, στις οποίες χρησιμοποιούνταν κάποια γεωγραφική διάλεκτος (π.χ. Της Αγάπης Μαχαιριά, Τύχη Βουνό, Επτά Θανάσιμες Πεθερές).

    Κάνοντας μια σκιαγράφηση των ντοπιολαλιών που χρησιμοποιούν οι τηλεοπτικοί χαρακτήρες των σειρών (αριθμός και σημειολογικό προφίλ ομιλητών, συχνότητα και περίσταση χρήσης, γλωσσικά στοιχεία διαλέκτων), διαπιστώνεται ότι η τοπικότητα δεν κατασκευάζεται μόνο ως δυναμικό, αλλά συχνά ως πάγιο ή και τυχαίο στοιχείο της ταυτότητας του ομιλητή. Επίσης, σε σημειολογικό επίπεδο, οι ομιλητές των διαλέκτων απεικονίζονται ως ‘ακραίοι’ ή/και ‘γραφικοί’.

    Συμπερασματικά, η τηλεοπτική αναπαράσταση των γεωγραφικών διαλέκτων συμβάλλει σε γενικές γραμμές στη συγκρότηση μιας κοινής νεοελληνικής ταυτότητας, μέσα από την έμφαση στις τοπικές γλωσσικές ‘ιδιαιτερότητες’. Η προβολή αυτής της γλωσσικής ετερογένειας είναι, ωστόσο, επιλεκτική και φαίνεται τελικά ότι οδηγεί στη διαμόρφωση του δίπολου ‘Εμείς’ (π.χ. κρητική διάλεκτος) και οι ‘Άλλοι’ (ποντιακή διάλεκτος).

Γλωσσική ποικιλία και τοπικότητες

Ντίνας, Κ., Τελλίδου, Δ. & Χαμπιαούρης, Κ. 2011. Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στη χρήση του διαδικτύου. Στο: Οικονομίδης, Β. (επιμ.) Εκπαίδευση & Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών. Θεωρητικές και ερευνητικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Πεδίο: 1003-1014

Στο πλαίσιο της ανάγκης για διαρκή εξέλιξη και αναβάθμιση του εκπαιδευτικού αναθεωρούνται συχνά και αναδιαμορφώνονται οι μέθοδοι και τα μέσα διδασκαλίας. Η αποτελεσματικότητά τους όμως εξαρτάται από την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, η οποία καθορίζεται κυρίως από τον γνωστικό και παιδαγωγικό προσανατολισμό των επιμορφωτικών προγραμμάτων.

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι: α) η σύντομη παρουσίαση του θεωρητικού πλαισίου της επιμορφωτικής δραστηριότητας του Β’ Επιπέδου επιμόρφωσης στη χρήση του διαδικτύου στη διδακτική πράξη, το οποίο υλοποιείται από το ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ, «Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας & Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στη χρήση και αξιοποίηση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία»,β) η διερεύνηση της αποτελεσματικότητάς του στους εκπαιδευτικούς που επιμορφώθηκαν στο νομό Καστοριάς και γ) η πρόταση ενός επιμορφωτικού «πακέτου» για την ποιοτική κατάρτιση και προετοιμασία των εκπαιδευτικών στη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας με απώτερο στόχο την αποτελεσματική διδασκαλία και τη δημιουργία εποικοδομητικού μαθησιακού περιβάλλοντος.

Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Διαδίκτυο

Dinas, C. 2011. Aromâna în cadrul latinității orientale. exemplum graiului din zona Samarina. Στο Nevaci M. (edit.) Studia Linguistica et Philologica. Omagiul Prof. Nicolea Saramandu. București. Editura Universității din București, σελ. 283-291

Limbile şi dialectele neolatine astăzi / Formarea limbilor neolatine / Factori de diferenţiere a latinei populare / Latina din Balcani. Repere istorice / Formarea latinei balcanice, Mărturiile / Limbile neolatine din Peninsula Balcanică. Consideraţii generale / Limba aromână. Consideraţii generale / Fizionomia limbii aromâne / Legăturile aromânei cu greaca / Diferenţierea geografică a limbii aromâne / Graiul aromânilor din localitatea Samarina / În concluzie

Aromâna în cadrul latinității orientale

Dinas, K. 2007. Vlahofonia din districtul Florina (Grecia) la un pas de disparitie? O abordare sociolinguistică. Στο Studii si cercetări lingvistice ianuarie-iunie 2007. Editura Academiei Române: 85-104

Η Matilda Caragiu Marioțeanu υπήρξε μια από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες στο χώρο της σύγχρονης γλωσσολογίας στη Ρουμανία. Τον Ιούνιο του 2007 η Ακαδημία Επιστημών της Ρουμανίας της αφιέρωσε τον τόμο: Studii si cercetări lingvistice (= Γλωσσολογικές μελέτες και έρευνες). Μου ζητήθηκε τότε μια συμβολή στον τόμο αυτόν, η οποία να αφορά την κουτσοβλαχική γλώσσα, ένα από τα βασικά αντικείμενα μελέτης της Caragiu.

Στην εργασία αυτή παρουσιάζεται μια έρευνα για τη γλωσσική συρρίκνωση ―με τάση εξαφάνισης― της κουτσοβλαχικής γλώσσας στην Ελλάδα και ειδικότερα στην περιοχή της Φλώρινας.

Vlahofonia din districtul Florina

Ντίνας, Κ. 2006. Η Κουτσοβλαχική στο πλαίσιο των νεολατινικών γλωσσών. Το παράδειγμα της Σαμαρίνας. Στο: Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Όψεις της Δυτικής Μακεδονίας. Φλώρινα: Βιβλιολογείον: 225-237

H Kουτσοβλαχική είναι μία από τις τέσσερις νεολατινικές γλώσσες που έδωσε η Βαλκανική Λατινική με τη διαμόρφωσή της στο βαλκανικό χώρο μετά την κατάκτηση της Βαλκανικής από τους Ρωμαίους. Οι άλλες τρεις είναι: η Δακορουμανική, η Kουτσοβλαχική, η Iστρορουμανική.

Στην εργασία αυτή αρχικώς αναφέρονται οι συνθήκες διαμόρφωσης των νεολατινικών γλωσσών της Βαλκανικής (γλωσσικό υπόστρωμα, επίστρωμα) και στη συνέχεια γίνεται εκτενής παρουσίαση της κουτσοβλαχικής γλώσσας: τόποι διασποράς των βλαχόφωνων του ελληνικού χώρου, σχετικά επιστημονικά ερωτήματα (όνομα και καταγωγή τους), φυσιογνωμία της κουτσοβλαχικής, σχέσεις της με την ελληνική, γεωγραφική της διαφοροποίηση.

Τέλος παρουσιάζονται οι ιδιαιτερότητες του γλωσσικού ιδιώματος της Σαμαρίνας, που το εντάσσουν στην ενότητα των γεωγραφικών κουτσοβλαχικών ιδιωμάτων του ελληνικού χώρου αλλά και το διαφοροποιούν σε κάποια του χαρακτηριστικά.

Η Κουτσοβλαχική στο πλαίσιο των νεολατινικών γλωσσών

Ντίνας, Κ. & Ηλιάδου-Τάχου, Σ. 2006. Η ελληνική γλώσσα ως ξένη(;) για τους «ξενοφώνους». Ένα ενδιαφέρον κείμενο για τη γλωσσική πολιτική στην Ελλάδα του 1913. Στο: Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Όψεις της Δυτικής Μακεδονίας. Φλώρινα: Βιβλιολογείον: 347-357

Η εργασία αυτή ανιχνεύει μια ορισμένη πτυχή της εκπαιδευτικής πολιτικής του ελληνικού κράτους στη Μακεδονία την περίοδο 1912-1936. Πρόκειται για την καταπολέμηση της ξενοφωνίας, την οποία πραγματεύεται η γλωσσολογική και παιδαγωγική μέθοδος του Επιθεωρητή Δημοτικών Σχολείων Ευαγγέλου Μπουντώνα. Η επικέντρωση του ενδιαφέροντος της εκπαιδευτικής πολιτικής του Ελληνικού Κράτους στη Μακεδονία αυτήν ακριβώς τη χρονική περίοδο σχετιζόταν με τις ιδιαιτερότητες του χώρου, ο οποίος κατοικούνταν μέσα στα χρονικά πλαίσια που προδιαγράφονται, από σλαβόφωνους, βλαχόφωνους, αρβανιτόφωνους χριστιανούς και μουσουλμάνους (τουλάχιστον ως το 1923). Την περίοδο εκείνη και εξαιτίας της πληθυσμιακής ανομοιογένειας το ελληνικό κράτος θεωρούσε ότι ένας από τους κύριους σκοπούς της εκπαίδευσης ήταν η «εξελλήνισις» των ξενοφώνων πληθυσμών. Προς την κατεύθυνση της πραγματοποίησης του σκοπού αυτού συστρατεύτηκαν όλα τα κεντρικά και περιφερειακά κέντρα εξουσίας και διαμορφώθηκαν στρατηγικές γλωσσικής αφομοίωσης των ξενοφώνων. Σκοπός της εργασίας είναι να παρακολουθήσει τη μέθοδο καταπολέμησης της ξενοφωνίας που προτάθηκε από τον Επιθεωρητή Μπουντώνα, ως προς τις γλωσσολογικές αλλά και τις παιδαγωγικές της παραμέτρους.

Η ελληνική γλώσσα ως ξένη(;) για τους «ξενοφώνους»

Ντίνας, Κ. 2006. Το Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης. Στο: Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Όψεις της Δυτικής Μακεδονίας. Φλώρινα: Βιβλιολογείον: 1-6

Η συμμετοχή μου στον συλλογικό αυτό τόμο αφορά την παρουσίαση του έργου του Ινστιτούτου Βιβλίου και Ανάγνωσης / ΙΝ.Β.Α. (στο οποίο υπηρέτησα ως διευθυντής επί μία τετραετία), ενός ιδρύματος που προέκυψε από προγραμματική σύμβαση του Υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Κοζάνης. Γίνεται μια γενική αναφορά στις ιστορικές βιβλιοθήκες και στη συνέχεια παρουσιάζεται το υλικό της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, το οποίο το ΙΝ.Β.Α. ανέλαβε να διασώσει και να αναδείξει: χειρόγραφα, έγγραφα, παλαίτυπα. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι γενικότεροι σκοποί του ΙΝ.Β.Α. και η παρεμβατική του πολιτική στα πολιτιστικά δρώμενα της περιοχής: πολιτιστικές εκδηλώσεις, εκδόσεις βιβλίων, διοργάνωση συνεδρίων, συγκέντρωση και έκδοση πηγών ιστορίας κ.λπ.

Το Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης

Ντίνας, Κ. 2006. Η γλωσσική διδασκαλία στο ολοήμερο σχολείο. Στο: Κυρίδης Α., Τσακιρίδου, Ε. & Αρβανίτη Ι. (επιμ.) Το ολοήμερο δημοτικό σχολείο στην Ελλάδα. Αθήνα: Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός, σσ. 111-131

Το άρθρο στο συλλογικό αυτό τόμο ασχολείται με το πώς ο νέος θεσμός του ολοήμερου σχολείου μπορεί να λειτουργήσει εποικοδομητικά στην κατεύθυνση της ολοκληρωμένης γλωσσικής αγωγής. Αφού γίνεται μια αδρομερής περιγραφή του νέου διεθνούς και ελληνικού περιβάλλοντος το οποίο διαμορφώνεται υπό τις νέες συνθήκες της «παγκοσμιοποίησης», διατυπώνονται μια σειρά (και) γλωσσικές προτάσεις ώστε το ολοήμερο νηπιαγωγείο να υποστηρίξει το εγγραμματισμό (και πληροφοριακό) των νέων μελών της κοινωνίας.

Η γλωσσική διδασκαλία στο ολοήμερο σχολείο